Onzichtbare schade

John Havermans van TNO had er reeds melding van gemaakt tijdens ons netwerkevent op 3 april. We zijn dusdanig gefocust op de objecten die we willen beredderen dat we geen idee hebben van het mogelijke gevaar waar we onszelf in terecht brengen.

Schade is al erg genoeg, laat staan brandschade. Gelukkig zijn er professionele bedrijven die te hulp kunnen schieten. Objecten kunnen uit de boedel beredderd worden en nadat ze gereinigd zijn aan de rechtmatige eigenaar terug worden gegeven. Klinkt simpel, is simpel. Echter er zit een addertje onder het gras. Bijvoorbeeld bij brandschade, waarbij zeker na blussen een lucht wordt geproduceerd waar we onze neus bij optrekken. Deze geuren zijn afkomstig van slecht verbrande materialen en kunnen vaak giftige stoffen bevatten. Zo ook het roet op de objecten. Een groep van deze verbindingen vormt de polycyclische aromatische koolwaterstoffen, PAK. In deze groep van verbindingen kunnen zeer carcinogene stoffen zitten, die door huidcontact en inademing schade aan de werkende mens kan geven. Hierdoor is het belangrijk om voorzorgsmaatregelen te nemen, bijvoorbeeld door lucht en roet vooraf te laten analyseren en/of persoonlijke bescherming toe te passen. Eenmaal beredderd worden objecten professioneel gereinigd, echter weet men wat de afvalstroom bevat? Afvalstroom . . .  dit brengt mij gelijk op een andere aspect. Objecten die buiten staan worden regelmatig gereinigd. Hiervoor worden, zeker bij Art Conservation, milieu vriendelijke producten toegepast. Deze zijn na verloop van tijd natuurlijk afbreekbaar. Een zeer goede zaak. Echter, niet elk object staat op dezelfde locatie, waardoor vuil een onzichtbare schade kan vormen, voor mens en milieu. Een object in een weiland zal ander vuil bevatten dan objecten nabij een rijksweg. Vooral nabij drukke wegen en in de gebouwde omgeving kunnen stoffen op de objecten neerslaan en ophopen. Het zonder meer schoonmaken kan leiden tot lokale verontreiniging en ook zal degene die schoonmaakt rekening moeten houden dat er mensonvriendelijke stoffen aanwezig kunnen zijn. Kunnen zijn, want tot op heden is veel onderzoek gedaan naar de uitstoot van gevaarlijke stoffen uit voertuigen, echter wat op de objecten gaat zitten is tot op heden een grote onbekende. TNO brengt al veel gevaarlijke stoffen in beeld, waarna maatregelen genomen kunnen worden en/of processen kunnen worden aangepast. Bij het behoud, schoonmaken en beredderen van kunstvoorwerpen mogen we zeker het behoud van mens en milieu niet vergeten.

John Havermans is onderzoeker en technisch consultant voor TNO Applied Environmental Chemistry te Utrecht (E: john.havermans@tno.nl)